De Herfsttijloos is kuis
De Herfsttijloos (Colchicum autumnale) is een plant uit de herfststijlloosfamilie (Colchicaceae). De soort stamt uit Azie en het Middenlandse Zeegebied, maar komt nu in geheel Europa voor, met uitzondering van het noorden. De plant komt vooral voor in bossen, langs duinpaden en in vochtige weilanden. De soort is in Nederland zeldzaam in het wild en sinds 1950 met 25-50 % in aantal teruggelopen. Hij staat op de rode lijst als kwetsbaar. De Nederlandse naam slaat op het nog geen bladeren hebben bij de bloei. De plant is giftig, ook voor dieren en mag dan ook niet door dieren gegeten worden. Het is een bolgewas waarvan de bloem lijkt op die van een Krokus. De plant bloeit in de herfst, maar de bladeren en vruchten komen pas in het voorjaar tevoorschijn. Herfsttijloos kan gebruikt worden als droogbloeier, wat wil zeggen dat de bol tijdens de bloei geen water opneemt en geen wortels en bladeren vormt. In de volksgeneeskunde werd de plant gebruikt tegen geelzucht. In de Middeleeuwen werd de plant gezien als een toverkruid. Het dragen van de knol zou bescherming bieden tegen tandpijn en tegen de pest. De plant bevat Colchicine wat wordt gebruikt bij de behandeling van hartziekten. Het soort is gecultiveerd en men vind hem als sierplant in velen tuinen alwaar hij op dit moment in bloei komt.
De Herfsttijloos wordt niet direct bij naam genoemd in de Bijbel. De plant komt er van nature niet voor. In de christelijke traditie en de kerkelijke kunst is er echter wel degelijk sprake van een rijke symboliek rondom deze plant. De spirituele en theologische betekenis wordt volledig ontleend aan de unieke groeiwijze van de bloem. Omdat de bloem 'naakt' en schijnbaar los van de rest van de plant uit de aarde verrijst, werd zij in de middeleeuwse traditie geassocieerd met Maria en de onbevlekte ontvangenis. De bloem staat symbool voor puurheid, kuisheid en een goddelijk begin dat onaangetast is door de zonde of het 'aardse slijk'. Daarnaast sluit het beeld van het gedrag van de plant aan op het thema van wedergeboorte en opstanding. Daar waar de dood in de herfst regeert, brengt God nieuw leven voort. De Herfsttijloos symboliseert zo de schoonheid van het verval. Het nodigt uit tot innerlijke reflectie en het Bijbelse principe van 'loslaten'. In Hebreeën 5 leren we van Paulus over dat loslaten: “Laat uw leven niet beheersen door geldzucht, neem genoegen met wat u hebt. Hij heeft immers zelf gezegd: nooit zal ik u afvallen, nooit zal ik u verlaten”. Loslaten is ten diepste vertrouwen. Vertrouwen dat God ons niet loslaat. Maar ook besef dat wij de controle niet in handen hebben over ons leven. Maar we mogen vertrouwen op Zijn belofte die onveranderd is en in dat vertrouwen ook vandaag weer oefenen in het loslaten.